گچبری چیست

یکی از هنرهای زیبای ایرانی که سالیان متمادی به عنوان هنر تزئینی در ابینه مورد استفاده قرارگرفته هنر گچبری است.نقش برجستهای که از گچ تشکیل میشوند معمولا با بریدن سر وکار دارند گچ رابریدن وکندهکاری کردن روی ان را از گذشته تابه حال را گچبری میگویند

به درستی نمیتوان تعیین کرد که استفاده از گچ برای تزئین دیوارهای گلی وخشتی کی وتوسط چه کسانی ابداع شده اما نخستین بار استفاده از گچ به وفور را در اثار ان در بافت شهری به صورت گسترده ای جلوه گر شده واز ان در نمای درونی ساختمانها وبناهای بزرگ ومساجد با سبکهای مختلف استفاده شده ونشانگر سالهای تمدن وفرهنگ این مرز وبوم است که در کالبود معماری متضاهر میشود و هرشکل از ان معنی دومفهوم وپیامی دربر دارد باتوجه به بررسیهای تاریخی که تا کننون در تمدن های ما قبل از اسلام انجام شده عیلامیان را نخستین ئتمدنی میدانند که از#گچ به عنوان مصالحی لایننفک در#معماری بنا استفاده کردند اما این استفاده تنها به #سفیدکاری دیوارها محدود میشود.

به ابرتی دیگر سفیدکاری باگچ گه در دورهء اشکانیان تکامل یافت نخستین پوشش دیوارهای خشتی بود به منظور ان که این دیوارها را از اسیب رطوبت محفوظ بدارد اما در همان حال خواص تزئینی هم داشت زیرا از زشتی دیوارهای گلی میکاست وخاصه در زینت دیواهای اجری وسنگی معمول دوره ساسانی بسیار ماثر ومفید بود علاوه بر عنصر تزئینی وزد رطوبتی گچ موارد دیگری نیز در رواج این ماده به عنوان مصالح معماری ماثر بود گچکاری ارزان وکار با ان بسیار اسان بود ونتیجه قطعی ان زود به دست میامد همچنین با گچ ممکن بود طرحهای ظریف وسایه روشن های دقیق به وجود اورد واین شیوههای تزئینی بسیار مورد علاقه ایرانیان بود.

گچبری از پدیدهای هنری بی همتا در معماری ایران به شمار میرود گچ به سبب گیرائی وانعطاف پذیری در استحکام بخشی ساختار بناها ودر#تزئینات معماری دوره اسلامی کاربورد ویژه دارد پیشینه هنر گچبری در ایران به 2500 سال پیش از این وقبل از ساخت اجر میرسد ایرانیان اقسام عملیات گچبری را ابداع وتجربه وتکمیل کرده اند.ویک سلسله شاهکاری در سبکهای متوالی پدید اورده اند که در جای دیگر همتا یشان را نمیتوان یافت .اقلب گچبری را خار شمردند چون تسور میشده که این وسیله در دست طراح مقاومتی ندارد وبه او امکان میدهد بدونه احساس مسعولیت یا برنامه ریزی سنجیده اشکال نو ظهور بی بهائی را پدید اورد . اجرای واقعی #نقشهای_گچبری که مستلزم مهارت حکاکی است فوقولاده دشوار نیسشت ولی طراحی ان مشکل است مزیت #گچبری_ایرانی در وحله اول طراحی ان است یک طرح واقعا بزرگ همیشه به سامان خیال انگیز نبوغ است.

به طور کلی #گچکاری واستفاده از گچ در ایران سابقه ای طولانی دارد وبه عنوان مسال میتوانیم قدیمی ترین اثر گچبری مکشوف از کاوشهای علمی انجام شده در هفت تپه خوزستان را نام ببریم .این نمونه ،از قدیمی ترین اثر گچبری در دوران پیش از تاریخ ایران ومتعاق به هنر وتمدن ایلامی است. درعصر هخوامنشی واشکانی هم به طور ساده وگاه به صورت ترکیبی وتلفیقی از این هنر استفاده سده است، اما در دوران ساسانی ،تکنیک وروش هاغی خواصی به همراه نقوش ومطیفهای مختلف حیوانی وگیاهی وانسانی ونیز در فرم های هندسی ،یه کار گرفته شده ودر مجوع از به کارگیری روشهای تلففیق عناصر ومطیفهای در روی گچبری ها،مناظره جالب توجهی ارزه گردید که موجب تحولاتی در دیگر هنرهای عهد ساسانی وبعدها هنرهار دوران اولیه اسلام در ایران وخارج از مرزهای کشور باستانی ایران شد.

هنرمندان ایرانی ،نقوشی را خاص این هنر طراحی کردند که در عین سادگی ،بسیار پیچیده بودند ودر طرحهایشان انواع اصول هندسی وریاضی رعایت میشد ،به طوری که غالب نقوش به کار گرفته در گچبری فنقوش گیاهی است دکه گاهی تا مرزه انتظاع پیش میرود. این طرحهای گوناگون وپیچیده که اغلب به رنگهای متنوع درخشانی اراسته میشوند،دران زمانها در چشمئ بیننده منظره ای با شکوهی بود .البته ویرانهای پراکندهای که امروزه از #کاخهای_کچبری شده دوره ساسانیان واوایل دوره اسلامی برجا مانده است،ان جلال وشکوه اصلیشان را نشان نمیدهد .اما مسلما دیدن ان هم نقوش تزئینی وظریف که با رنگ وسایه روشن برجستگی دو چندان مییافت مسلمها در ان دوره،هوش از سر هر بیننده ای میبرد .

باید بدانیم تجربه های که از تزئین ظرفهای سفالی حال شده بود به #استادان_گچبری بسیار کمک کرد .این ظرفها فایده علمی داشت وبرای سرد کردن اب در تابستان به کار میرفت،ولی ضمنا وسیله ای تجملی در تابستانهای گرم به شمار میامد وخوانوادهای سروتمند روی انها را که انواع طرحهائیاز کنده کاری ونقش برجسته می اراستند.طرزاحان از تجربهای که در تکمیل این هنر ،یعنی تزئین با ماده ای ساده واحد،اموخته بودند برای پیشرفت گچبری در معماری استفاده کردند.ایرانیان سبک و#فنون_گچبری را به چنان ظرافت وتنوعی رساندند که هیچ ملت دیگری در استعمال این ماده با ایشان برابری نمیکنتد .تنها ایرانیان بودند که گچبری را به یکی از هنرهای زیبا رساندند و#گچبری_مشبک را به شکل ساده ان افزودند .گچبری مشبک گونه ای از اجرای گچبری است که طرحئ ونقش به گونه ای معلغ ومشبک همچون پنجره ای شبکه شبکه ساخته میگردد.

به زبان دیگری ،هنر سفال گری در روند شکل گیری وپیشرفت هنر گچبری به منزله یک هنر تزئینی بسیار کمک کرد وتجربه های حاصل از ان در هنر گچبری نیز به کار امد. بهترین نمونه هنر گچبری طرحهای است که کاملا جنبه تزئینی دارد. هرچند این هنر همواره به عنوان عنصری در تزئینات بنا مورد استفاده قرار گرفت اما نوع نقوش ان در برخی از موارد چشم گیر نیستف خصوصا در #نقوش_انسانی این مورد بیشتر است .اما #نقوش_گل_وگیاه وحیوانی ،ازنظر ویژگیهای طراحی دارای خصوصیات برجسته بسری وکیفیت بالاتری هستند. زیرا مثلا اشکال انسانی اغلب نا متناسب وبچه گانه واز روی بی مهارتی طرح شده است وشکل گراز وغزال وطاووس وجانوران دیگری جاندار وکامل است .تنها گاهی در دوره ساسانی به شکلهای انسان گچبری شد برمیخوریم که ازسابقه سنگ تراشی در انهااستفاده شده ومرغوبیت خاص یافته اند.از ان جمله نیمتنه هی از اردشیر دوم در قصر ساسانیان در کیش به دست امد که بسیار جالب است

در دوره اشکانی مجسمه سر انسان در #تزئینات_مدرن_گچبری به کار برده شده وخصوصا در قصرهای سنگی واقع در "هترا" که این نقش را در طاقها به کار میبردند وطرض بکار بردن انها در ادوار بعدفدر سبک معماری رومیائی وگوتی فرانسه ،مورد تغلید قرار گرفت .البته این اشکال درابتدا فقط تمسلی بود وشباهت چهره در انها مهم شمرده نمشد.شاه در این نوع اثار تنها مضهر قدرت وشخصییت ومجری وظایف مقدس است وشخص معنی نیست.

در دوره ساسانی،تاثیر هنر یونانی وشاید شیوه هخامنشی، از میان رفته بود ونوعی پیکر نمائی در هنر،جاباز کرده بود که متاسر از همجواری تمدن ساسانی با تمدن رومی است. استفاده عفراز نقوش انسانی وخدایان والهه کانی که به حیاط انسان در نقش برجسته ها وهنر ساسانی به چشم میخورد، گواه این مدعا است که تفکر حاکم بر اندیشه رومی ،کمکم به مبنای اندیشه ای در تمدن ساسانی راه یافته وان را تهد تاثیر قرار داده بود.

میراث گچبری در دوره ساسانی نیز به دوره اسلامی رسید ،منتهی این بار در تزئینات محراب مساجد به کار گرفته شده بود.

پس میتوان طرح ونقش اجرائی در هنر گچبری را به 4دسته تقسیم نمود:

طرحهای گیاهی.طرحهای انسانی وحیوانی.#طرحهای_هندسی.ونیز نوشته ها ومکتوبات که به ان اشاره خواهد شد.

4دسته فوق  میتوانند طرحهای یکتا،خطی،سطحی،ویا هجمی باشد که هر کدام شاخهای را در بر میگیرد.

ایرانیان از دیر باز با عنصری به نام گچ اشنائی داشته اند .این نکته را کشف اثار گچی در هفت تپه خوزستان که مربوط به تمدن ایلامی است تاید میکند. به یقین اشکانیان وهخامنشیان نیز با این عنصر وتکنولوزی ساخت تزئینات گچی اشنا بوده اند.گچبری های کوه خاجه در جنوب شرقی ایران مربوط به تمدن اشکانیان است.

  گچبری اسلامی یا اسلیمی

با گسترش اسلام در ایران طرحهای مختلف همچون #اسلیمی وختائی در تزئین مساجد ومدارس به کار گرفته شد ودر گچبری های به دست امده تا زمان مغول از بهترین طرحها ونقشه ها استفاده میشد .به طوری که تا بیش از رواج کاشی کاری ،گچ تنها عامل زیبائی وتزئینی بناها وفضاهای مذهبی شد .محجراب مسجد جامع اصفهان بیانگر رشد وشکوفائی این هنر میباشد .

باروی کار امدن صفویان از گچبری تنها در داخل منازل هعیان واشراف وقت استفاده میشد وتا دوران قاجار نیز استفاده از گچ ادامه داشت.در دوران پهلوی به دلیل رواج گچبری های پیش ساخته این هنر در سراشیبی سقوط قرار گرفت به طوری که امروز استادان گچبری قدیمی تنها به مرمت اثار به جا مانده از قدیم مشغول هستند وکمتر استادکاری در پی خلق راثار بدیح وجالب است.امروز برخی از اثار گچبری درایران از شهرتی عالم گری برخوردارهستند.از دیگر هنرهائی که در گچکبقری مورد استفاده قرار میگیرند خطوط اسامی وبه خصوص خط نسخ مسیباشند.

از مهرابهای معروفی که با گچبری تزئین شده اند. محراب مسجد ملک کرمان مربوط به سال 477هجری قمری ،محراب مسجد زواره در نزدیکی اردستان با تاریخ 530هجری قمری ،محراب مسجد اولجایتو در مسجد جامع اصفهان مربوط به سال 710هجری زمان حکومت سلطان خدابنده ،معروف به اولجایتون ومحراب مسجد اقا نور که در سال 1039هجری قمری ساخته شده است میباشند.به یقین اشکانیان وهخامنشیان نیز با این عنصر وتکنولوژیه ساخت تزئینات گچی اشنا بودند.                                                                                                                                                                                                                                                             

 

علت ترک خوردن گچ

همانطور که میدانیداگر در زمستان وفصل سرما ومواقعی که درجه اب زیر صفر باشد وگچکاری را ادامه دهیم واب ملات گچ قبل از سخت شدن یخ بزند معنیش اینه که واکنش شیمیائی برای گرفتن ملات گچ عقیم شده ویقینا به محض گرم شدن محیط واب شدن یخ ها گچ فاسد شده ودیگهبه انبساط خود ادامه نمیده محتما باعث بروز ترک در سطح کارخواهدشد.پس اگر اب یخ کرد کار را ادامه ندهید.احتمال یخ زدن گچکاری روی رابیتس 2برابر بیشتر خواهد بود.

هنر گچ‌بری یکی از هنرهای وابسته به معماری است که در هر منطقه و هر دوره زمانی، شکل و شیوه مخصوص به خود را داشته است. همان‌طور که از نام این هنر پیداست، مصالح اصلی بکار رفته در این هنر گچ می‌باشد. در ایران نیز گچ‌بری در دوره‌های مختلف تاریخی همراه با تفاوت‌هایی بوده است. گچ به دلیل داشتن خاصیت شکل‌پذیری، چسبندگی، رنگ مطلوب، کاربرد آسان، فراوانی و ارزانی کاربرد زیادی در هنرهای تزئینی دارد.

#گچکاری،#گچکاری_ساختمان،#گچبری_ساختمان،

#گچ_کاری،#گچکاری_تهران،#گچبری_تهران،

#استاگچکار،#استاگچبر،#گچکاری_گچبری،

#قیمت_گچکاری،#قیمت_گچبری،

#گچبری_ابزارکاری،#ابزارگچی،#بناگچکار،

با توسعه صنعت ساختمان و خانه سازی در تعداد انبوه در کلانشهرها تزیینات داخلی مربوط به گچبری که به حالت سنتی و با دست ساخته می‌شود، با توجه به نیاز معماران این کار در این حالت بسیار زمانبر و کم کاربرد است، لذا این حرفه بصورت صنعتی درآمده و با توجه به شرایط روز تولید می‌شود. گچبری پیشساخته در کشورهای آمریکایی بصورت کلاسیک رشد نمود و با گذر زمان این هنر بصورت صنعتی به دیگر کشورها با توجه به فرهنگ آن کشور صادر گردید.